Milou: ‘De huidige Banenafspraak werkt discriminatie in de hand.’

Eén vinkje in je dossier kan het verschil betekenen tussen wel of geen baan krijgen. Heb je een arbeidsbeperking, maar voldoe je (net) niet aan de voorwaarden van de Banenafspraak? Dan concurreer je bij het solliciteren niet alleen met ‘gezonde’ kandidaten, maar ook met kandidaten die wél onder de Banenafspraak vallen. Niet uit te leggen, vindt Milou Sluys, projectleider bij Start Foundation.

‘De Banenafspraak, zoals hij nu is ingericht, geeft vooral negatieve prikkels aan werkgevers’, vertelt zij. ‘Als werkgever word je als het ware opgevoed om in een nauw kader te denken. En dat terwijl inclusie op de werkvloer veel verder gaat dan of je wel of geen vinkje in het doelgroepenregister hebt.’

Vinkjesdenken

Welke mensen met een arbeidsbeperking meetellen voor de Banenafspraak, wordt bepaald door het doelgroepenregister. Alleen als je in dit register staat, kom je in aanmerking voor ondersteuning, financiële voordelen voor je werkgever en een bijdrage aan het quotum. Sta je er niet in, dan tel je niet mee.

Of je onder het doelgroepenregister valt, wordt grotendeels bepaald door UWV. De beslissing hangt af van of zij verwachten dat je zelfstandig het minimumloon kunt verdienen. “Verwacht” is daarbij het sleutelwoord, vertelt Milou. ‘Om een voorbeeld te geven: als je een hbo- of wo-diploma hebt gehaald, dan wordt doorgaans verwacht dat je meer dan het wettelijk minimumloon kunt verdienen. De kans dat je dan in het doelgroepenregister terecht komt, is klein.’ Tegelijkertijd zijn er veel hbo- en wo-opgeleide mensen met een arbeidsbeperking die moeilijk aan werk komen, bijvoorbeeld omdat ze minder dan het gevraagde aantal uur kunnen werken.

De regeling beïnvloedt ook de keuzes die werkgevers maken. ‘Het moedigt het vinkjesdenken aan’, aldus Milou. ‘Voor iemand die in het doelgroepenregister staat, zijn middelen beschikbaar. Iemand met dezelfde ondersteuningsbehoefte, maar zonder dat vinkje, vormt daarentegen een risico.’

Peiling eerlijke arbeidsmarkt 

In opdracht van Start Foundation heeft Markteffect een onderzoek uitgevoerd onder 512 werkgevers. Milou: ‘We waren benieuwd of werkgevers ook echt de keuzes maken die we denken dat ze maken. Eigenlijk bevestigt dat onderzoek wat we al wisten: werkgevers laten zich in hun beslissing leiden door de Banenafspraak. En die beslissingen vallen slecht uit voor mensen die buiten het doelgroepenregister vallen.’

Een paar uitkomsten van het onderzoek:

  • 75% heeft ten minste één persoon in dienst die in het doelgroepenregister valt.
  • 33% heeft wel eens iemand niet aangenomen, omdat deze persoon buiten het doelgroepenregister viel.
  • 25% heeft wel eens een contract niet verlengd omdat de werknemer niet (meer) in het doelgroepenregister viel.
  • Voor de meeste organisaties bepaalt het vinkje in het doelgroepenregister in redelijke of grote mate de keuze tussen kandidaten.

Milou legt uit: ‘We hebben werkgevers een hypothetisch scenario voorgelegd. Stel: je hebt twee identieke kandidaten. Beiden hebben een vergelijkbare beperking, maar de één valt onder het doelgroepenregister,en de ander niet. Wie neem je aan, als werkgever? Een groot gedeelte van de werkgevers kiest de kandidaat die onder het doelgroepenregister valt. Het onderzoek bewijst dat de Banenafspraak, zoals hij nu is, discriminatie in de hand werkt.’

Lees het onderzoek

De ondersteuningsbehoefte centraal

Een verbreding van de doelgroep kan helpen. ‘We stelden de vraag: is dat wettelijk minimumloon wel een eerlijk element? 69% van de werkgevers vindt dat iedereen met een beperking onder de Banenafspraak zou moeten vallen. Dus ook mensen die méér dan het wettelijk minimumloon kunnen verdienen.’ Op die manier zet je de ondersteuningsbehoefte centraal.

Maar: daar zit een prijskaartje aan. ‘Een grotere groep mensen ondersteunen, betekent ook een grotere financiële druk.’

Van twee kanten

Eén resultaat uit het onderzoek verraste: de helft van de ondervraagde bedrijven geeft aan bereid te zijn om financieel bij te dragen aan een oplossing, bijvoorbeeld in de vorm van een begeleidingsfonds voor mensen die buiten het register vallen.

Echte verandering komt volgens Milou dan ook van twee kanten. ‘Enerzijds moet de overheid haar verantwoordelijkheid pakken: er moet beleid gemaakt worden dat werkt, en de uitvoeringsinstanties moeten goed hun werk kunnen doen. Maar ook bedrijven hebben een verantwoordelijkheid en een belang om mensen aan het werk te krijgen. We moeten kijken hoe we samen zorgen dat deze mensen goed op de arbeidsmarkt terechtkomen.’

Tijd voor verandering

‘Als Start Foundation zijn we hier al sinds 2021 mee bezig’, vertelt Milou. ‘Sindsdien is de Banenafspraak beperkt verbreed. Er werden kleine aanpassingen gedaan, maar nog steeds staat het verwachte verdienvermogen centraal.’